Rękojmia przy sprzedaży samochodu używanego – wady ukryte i prawa kupującego

Panie Mecenasie, czy rękojmia obejmuje również sprzedaż aut używanych?

To pytanie wciąż bardzo często pojawia się w praktyce, a od 2023 roku zyskało dodatkowe znaczenie w związku ze zmianami w przepisach dotyczących sprzedaży konsumenckiej.

Odpowiedź na to pytanie co do zasady pozostaje twierdząca. Kupujący ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu rękojmi także przy nabyciu samochodu używanego, choć – jak zwykle – istnieją pewne wyjątki, o których niżej.

Czym jest rękojmia przy zakupie samochodu używanego?

Kupujący może korzystać z ochrony rękojmi, jeśli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki:

1. samochód ma wadę,
2. wada nie jest skutkiem zwykłej, przeciętnej eksploatacji pojazdu lub pozostaje w sprzeczności z zapewnieniami sprzedawcy,
3. kupujący nie wiedział o wadzie przy zakupie,
4. wada lub jej przyczyna istniała w chwili sprzedaży.

Wady ukryte samochodu – za co odpowiada sprzedawca

Sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności, gdy:

1. samochód nie miał wady,
2. wada wynikała ze zwykłej eksploatacji,
3. kupujący wiedział o wadzie,

Wada eksploatacyjna a rękojmia

Najwięcej wątpliwości wciąż budzi punkt drugi – usterki wynikające ze zwykłego zużycia pojazdu.

Kupujący często błędnie zakładają, że każda awaria po zakupie samochodu uprawnia do roszczeń wobec sprzedawcy. Tymczasem w toku procesów sądowych biegli sądowi podkreślają, że w przypadku pojazdów wieloletnich, z dużym przebiegiem, pewne usterki są naturalną konsekwencją eksploatacji.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że:

„Kupno używanej rzeczy zawsze pociąga za sobą ryzyko, że nie spełni ona oczekiwań nabywcy. Upływ czasu i użytkowanie rzeczy wpływa na powstawanie wad, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności”.

Może się bowiem okazać, iż samochód jest bardzo zużyty, w czym tkwi ryzyko kupującego, lub też zużycie samochodu jest mniejsze od przewidywanego, w czym można się dopatrzyć szkody sprzedawcy. W przypadku pierwszej z wymienionych ewentualności sprzedawca jest zawsze zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy (art. 557 § 1 k.c.) W przypadku nabycia rzeczy używanej kupujący powinien przewidzieć, że nawet normalne zużycie rzeczy zawsze zmniejsza jej wartość.

Ryzyko wystąpienia wad związanych z normalnym zużyciem rzeczy jest rekompensowane poprzez zaoferowanie przez sprzedawcę niższej ceny. Najbardziej bowiem prawidłowa eksploatacja rzeczy zawsze powoduje zmniejszenie jej wartości lub użyteczności, zwiększając w realny sposób niebezpieczeństwo awarii będącej normalnym następstwem takiej eksploatacji”.

W jednej ze spraw (wyrok sądu okręgowego z 2023 r.) dotyczącym samochodu 18-letniego z przebiegiem ponad 300 tys. km, sąd podkreślił, że kupujący musi liczyć się z koniecznością bieżących napraw i kosztów utrzymania pojazdu. Sprzedawca nie odpowiadał w tym przypadku z rękojmi.

Aktualne zmiany w prawie (2023/2024)

Od 1 stycznia 2023 r. weszły w życie zmiany wynikające z wdrożenia unijnej dyrektywy towarowej:

• przedawnienie roszczeń konsumenta może wynieść nawet 6 lat, nawet przy sprzedaży rzeczy używanej,
• nie można wyłączyć ani ograniczyć rękojmi w umowie zawartej z konsumentem (np. przez zapis „kupujący kupuje pojazd w stanie, w jakim się znajduje”),
• w pierwszych dwóch latach od zakupu obowiązuje domniemanie, że wada istniała już w chwili sprzedaży – to sprzedawca musi udowodnić, że było inaczej.

To duże wzmocnienie pozycji kupujących, ale jednocześnie wymaga od sprzedawców większej ostrożności i staranności przy opisie stanu pojazdu.

Praktyczne wskazówki

• Kupujący powinien zlecić weryfikację stanu auta w warsztacie lub rzeczoznawcy – ułatwi to późniejsze dochodzenie roszczeń.
• Sprzedawca dla własnego bezpieczeństwa powinien sporządzić protokół wydania pojazdu i dokładnie opisać jego stan techniczny.
• W przypadku sporu rozstrzygające znaczenie ma opinia biegłego sądowego z zakresu motoryzacji.

Podsumowanie

Rękojmia przy sprzedaży samochodu używanego wciąż stanowi realne narzędzie ochrony kupujących, ale jej granice wyznacza różnica między wadą ukrytą a normalnym zużyciem pojazdu. Po zmianach w prawie z 2023 r. kupujący zyskali szersze uprawnienia, natomiast sprzedawcy muszą liczyć się z większym ryzykiem sporów.

Dlatego przed zakupem czy sprzedażą samochodu warto skonsultować się z prawnikiem lub rzeczoznawcą, aby uniknąć niepotrzebnych procesów.